گزارش تازه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان میدهد بهبود رفاه کودکان به میزان هزینهکرد دولتها محدود نمیشود؛ نحوه تخصیص منابع، دسترسی خانوادهها به خدمات عمومی و پیوند میان حمایت درآمدی، اشتغال والدین و مراقبت از کودکان نیز نقش تعیینکننده دارد. سرمایهگذاری در کودکان؛ ضرورت اجتماعی و انتخاب اقتصادی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در […]
گزارش تازه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان میدهد بهبود رفاه کودکان به میزان هزینهکرد دولتها محدود نمیشود؛ نحوه تخصیص منابع، دسترسی خانوادهها به خدمات عمومی و پیوند میان حمایت درآمدی، اشتغال والدین و مراقبت از کودکان نیز نقش تعیینکننده دارد.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش «هزینهکرد بهتر برای کودکان از طریق سیاست اجتماعی» (Spending Better for Children through Social Policy) را منتشر کرد. این گزارش بررسی میکند که دولتها چگونه میتوانند با طراحی مؤثرتر سیاستهای اجتماعی، رفاه کودکان را بهبود دهند و همزمان پایداری مالیه عمومی را حفظ کنند.
استدلال اصلی گزارش این است که محرومیت در دوران کودکی فقط به شرایط همان دوره محدود نمیماند. کودکانی که در فقر یا محرومیت اجتماعی ـ اقتصادی بزرگ میشوند، در معرض خطر بیشتری برای تجربه سلامت نامطلوب، دستاوردهای آموزشی پایینتر و فرصتهای ضعیفتر در بازار کار در طول زندگی قرار دارند. پیامدهای این محرومیت میتواند در آینده به کاهش بهرهوری، کاهش درآمدهای مالیاتی و افزایش هزینههای عمومی منجر شود.
در همین حال، دولتها با فشارهای مالی ناشی از سالمندی جمعیت، افزایش هزینههای سلامت و کندشدن رشد اقتصادی روبهرو هستند. از این رو، مسئله اصلی صرفاً افزایش بودجه اجتماعی نیست؛ بلکه باید روشن شود منابع موجود و منابع جدید چگونه میتوانند بیشترین اثر را بر زندگی کودکان داشته باشند.
بر اساس گزارش، سهم هزینههای اجتماعی عمومی در کشورهای عضو این سازمان طی دو دهه گذشته از حدود ۲۰ درصد به ۲۵ درصد تولید ناخالص داخلی افزایش یافته است؛ افزایشی که بخش مهمی از آن به رشد هزینههای سلامت و سالمندی مربوط میشود. در مقابل، هزینههای اختصاصیافته به خانوادههای دارای کودک همچنان کمتر از ۱۰ درصد کل هزینههای اجتماعی است.
با وجود این هزینهکردها، محرومیت کودکان همچنان مسئلهای مهم است. در سال ۲۰۲۳، حدود ۱۲٫۵ درصد کودکان در کشورهای عضو OECD در فقر درآمدی زندگی میکردند. همچنین در سال ۲۰۲۴، حدود یک کودک از هر هفت کودک در کشورهای اروپایی عضو این سازمان با محرومیت شدید مادی و اجتماعی مواجه بوده است؛ حتی در مواردی که درآمد خانوار از آستانه متعارف فقر بالاتر بوده است.
گزارش همچنین به چالشهای آموزشی و سلامت اشاره میکند. سهم دانشآموزان ۱۵سالهای که در ارزیابی PISA پایینتر از سطح پایه مهارت عملکرد داشتهاند، از ۳۱ درصد در سال ۲۰۰۹ به ۴۳ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. افزون بر این، بیش از یک نفر از هر پنج نوجوان وضعیت سلامت خود را متوسط یا نامطلوب ارزیابی کرده است.
این یافتهها نشان میدهد سنجش فقر کودکان تنها با درآمد خانوار کافی نیست؛ محرومیت از خدمات، فرصتهای آموزشی و امکانات لازم برای رشد نیز باید در ارزیابی سیاستها لحاظ شود.
گزارش تأکید میکند که هیچ ابزار سیاستی بهتنهایی نمیتواند همه ابعاد فقر و محرومیت کودکان را برطرف کند. نتایج بهتر زمانی حاصل میشوند که حمایت درآمدی، سیاستهای اشتغال و خدمات عمومی با یکدیگر ترکیب شوند.
سرمایهگذاری در آموزش و مراقبت از کودکان خردسال، بهویژه گروه سنی سه تا پنج سال، از حوزههای مهم مورد تأکید گزارش است. هزینهکرد بیشتر و مشارکت گستردهتر کودکان در این خدمات با کاهش فقر کودکان، بهبود نتایج آموزشی و سلامت بهتر در سالهای بعد زندگی ارتباط دارد. خدمات باکیفیت مراقبت از کودک همچنین میتواند امکان اشتغال والدین را افزایش دهد.
برآورد گزارش نشان میدهد اگر سهم هزینههای اجتماعی اختصاصیافته به آموزش و مراقبت اوان کودکی یک واحد درصد افزایش یابد و مشارکت کودکان نیز بیشتر شود، اثر هزینههای اجتماعی بر کاهش فقر نسبی کودکان میتواند طی دهه آینده حدود ۵۰ درصد افزایش یابد.
برنامههایی که فرصت اشتغال و درآمد والدین را بهبود میدهند، بهویژه هنگامی که با مسئولیتهای مراقبتی خانواده سازگار باشند، میتوانند به کاهش فقر کودکان کمک کنند.
طبق برآورد گزارش، اختصاص یک واحد درصد بیشتر از هزینههای اجتماعی به سیاستهای فعال بازار کار میتواند اثربخشی هزینههای اجتماعی در کاهش فقر کودکان را حدود ۲۴ درصد و در کاهش محرومیت شدید مادی کودکان را حدود ۹ درصد افزایش دهد.
پرداختهای نقدی همچنان یکی از ابزارهای اصلی حمایت از کودکان هستند؛ زیرا میتوانند از خانوارها در برابر کاهش درآمد محافظت کنند و سطح زندگی آنان را بهبود دهند. با این حال، اثربخشی این پرداختها به میزان هدفمندی، کفایت و نحوه اجرای آنها بستگی دارد.
گزارش بر ضرورت توجه به خانوادههای کمدرآمد، خانوادههای تکوالد و خانوادههای پرجمعیت تأکید میکند. همچنین هشدار میدهد که برخی کودکان با محرومیت مادی زندگی میکنند، بیآنکه درآمد خانوارشان پایینتر از آستانه رسمی فقر باشد.
حمایت نقدی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که با خدمات قابل دسترس و باکیفیت در حوزه سلامت، مسکن، آموزش و مراقبت از کودک همراه شود. خدمات پیشگیرانه سلامت نیز میتوانند هم وضعیت سلامت کودکان را بهبود دهند و هم از افزایش هزینههای درمان در آینده جلوگیری کنند.
نتیجه محوری گزارش این است که سیاست اجتماعی اثربخش باید مجموعهای هماهنگ از اقدامات باشد، نه مجموعهای از برنامههای منفصل. حمایت از اشتغال والدین، خدمات مراقبت از کودک، پرداختهای درآمدی کافی و قابل پیشبینی و دسترسی به خدمات عمومی میتوانند یکدیگر را تقویت کنند.
منبع اصلی: سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، Spending Better for Children through Social Policy، منتشرشده در ۵ اکتبر ۲۰۲۶.
دیدگاهتان را بنویسید